Trendrapport
Corpus: 488 examens, 7,535 onderwerp-regels, jaren [2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026]. Grounding (letterlijke quote in brontekst): 97%.
Hoofdconclusie
- Klimaat is verreweg het meest behandelde maatschappelijke thema: komt voor in 47% van alle examens (2021-2026) en is met 618 unieke onderwerplabels koploper in de canonieke top-15. Per jaar: 2021=83, 2022=131, 2023=100, 2024=67, 2025=79, 2026=66. Geen duidelijke stijging; eerder schommelend rond een hoog niveau, met aardrijkskunde (~18% van alle onderwerpen) en de talen Nederlands/Frans/Duits/Engels (6-10%) als belangrijkste dragers.
- Dierenrechten/dierenwelzijn: in 17% van de examens, 272 unieke labels. Per jaar: 2021=49, 2022=32, 2023=17, 2024=19, 2025=15, 2026=12. Dalende trend: 2021 was relatief het sterkst, daarna afname.
- Quiet quitting / werk-privébalans: in 6% van de examens, 92 unieke labels. Per jaar: 2021=15, 2022=8, 2023=11, 2024=4, 2025=3, 2026=10. Geen stijging te zien tot 2025; de term zelf is recent maar werd in dit corpus niet vaker behandeld dan oudere varianten als burn-out/werkdruk.
Twee detectors achter deze cijfers: een deterministische keyword-matcher (conservatief, hoge precisie) en een LLM-clustering (breder, vangt parafrases). Beide detectors zijn het eens over de rangorde; ze verschillen in hoeveel marginale gevallen ze meetellen (zie §6b).
Databeperkingen (eerlijk vooraf)
- 2020: geen centrale examens (COVID).
- 2021: aangepast, drie tijdvakken; absolute aantallen daardoor hoger.
- 2026: tijdvak 1 en 2 (bron: examenblad.nl), en alleen VWO/HAVO/VMBO-GL en TL — VMBO-BB/KB zijn sinds 2024 digitale flex-examens zonder opgaven-PDF. Absolute aantallen voor 2026 zijn daardoor lager; aandelen blijven vergelijkbaar.
- LLM-extractie kan paraphraseren; we verifiëren elke quote tegen de bron en kruisvalideren de hypothese-thema's met een onafhankelijke keyword-detector.
1. Hypothese in cijfers
| Thema | Onderwerpen | Aandeel | Examens met thema | Aandeel examens |
|---|---|---|---|---|
| Dierenrechten / dierenwelzijn | 144 | 1.9% | 83 | 17.0% |
| Klimaat / duurzaamheid | 526 | 7.0% | 227 | 46.5% |
| Quiet quitting / werk-privébalans | 51 | 0.7% | 29 | 5.9% |
2. Trend per jaar, per cluster
3. Heatmap thema × jaar
4. Top-15 canonieke thema's (hypothese-thema's gemarkeerd)
5. Klimaat per vak
6. Robuustheid
6a. Onderwerpen per examen per jaar (normalisatie-check)
| jaar | n examens | gem. onderwerpen/examen |
|---|---|---|
| 2021 | 117 | 15.74 |
| 2022 | 104 | 16.13 |
| 2023 | 75 | 14.99 |
| 2024 | 64 | 15.52 |
| 2025 | 64 | 16.53 |
| 2026 | 64 | 13.12 |
6b. LLM-clustering vs deterministische keyword-detector
| Thema | beide | alleen LLM | alleen keyword | overeenstemming |
|---|---|---|---|---|
| Dierenrechten / dierenwelzijn | 127 | 177 | 17 | 40% |
| Klimaat / duurzaamheid | 387 | 337 | 139 | 45% |
| Quiet quitting / werk-privébalans | 27 | 75 | 24 | 21% |
Verkenning
Begeleidend bij trendrapport.md, maar zonder vooraf-gestelde hypothese. Wat valt op als je de data zelf laat spreken?
Vóór je begint: drie kanttekeningen
- 2021 had drie tijdvakken (COVID-aanpassing) waar 2023-2025 er twee hadden — absolute aantallen voor 2021 zijn dus ~50% hoger dan je zou verwachten bij een 'gewoon' jaar. Hou hier rekening mee bij de stijgers/dalers.
- 2020 ontbreekt volledig (geen centrale examens, COVID). 2026 bevat tijdvak 1 en 2 (bron: examenblad.nl) en alleen VWO/HAVO/VMBO-GL en TL (VMBO-BB/KB zijn sinds 2024 digitale flex-examens zonder opgaven-PDF) — absolute aantallen voor 2026 zijn dus lager.
- Labeldrift: het LLM labelt elk onderwerp aan een canoniek thema. Generieke buckets als
geschiedenisofmaatschappijvangen in een vroeg jaar soms breed wat in latere jaren naar een specifieker thema wordt geleid. Een hele grote daling van zo'n generiek thema (zie geschiedenis 93→0) is daarom deels een artefact van rijkere taxonomie, niet alleen van examen-inhoud.
0. Corpus in een oogopslag
- 488 examens, 7,535 onderwerp-regels, jaren [2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026]
- Grounding (letterlijke evidence_quote teruggevonden): 97%
- Clusters: talen (3610), mens_maatschappij (3304), wiskunde (621)
1. Globale top-30 canonieke thema's
| thema | aantal | aandeel | n_examens | n_vakken |
|---|---|---|---|---|
| klimaat | 724 | 9.6% | 278 | 15 |
| dierenrechten | 304 | 4.0% | 128 | 12 |
| arbeidsmarkt | 303 | 4.0% | 163 | 13 |
| gezondheid | 279 | 3.7% | 141 | 14 |
| sociale_media | 256 | 3.4% | 121 | 9 |
| onderwijs | 217 | 2.9% | 101 | 10 |
| economie | 179 | 2.4% | 83 | 12 |
| sport | 137 | 1.8% | 70 | 9 |
| migratie | 119 | 1.6% | 76 | 10 |
| maatschappij | 116 | 1.5% | 44 | 6 |
| geschiedenis | 108 | 1.4% | 21 | 6 |
| koude_oorlog | 106 | 1.4% | 32 | 2 |
| quiet_quitting | 102 | 1.4% | 61 | 9 |
| politiek | 101 | 1.3% | 26 | 7 |
| technologie | 99 | 1.3% | 54 | 10 |
| wiskunde | 94 | 1.2% | 36 | 4 |
| cultuur | 84 | 1.1% | 31 | 10 |
| sociale_ongelijkheid | 82 | 1.1% | 41 | 11 |
| kolonialisme | 82 | 1.1% | 19 | 2 |
| democratie | 75 | 1.0% | 28 | 7 |
| water | 67 | 0.9% | 12 | 1 |
| samenleving | 63 | 0.8% | 23 | 7 |
| tweede_wereldoorlog | 61 | 0.8% | 15 | 2 |
| criminaliteit | 60 | 0.8% | 17 | 3 |
| waterbeheer | 53 | 0.7% | 26 | 3 |
| kunst_cultuur | 53 | 0.7% | 23 | 6 |
| kunst_en_cultuur | 51 | 0.7% | 19 | 4 |
| politiek_bestuur | 50 | 0.7% | 14 | 3 |
| ongelijkheid | 48 | 0.6% | 27 | 6 |
| mobiliteit | 48 | 0.6% | 22 | 8 |
De som van de top-30 dekt ongeveer 55% van alle onderwerpen; de rest is een lange staart van ~449 kleinere thema's.
2. Wat domineert per cluster?
mens_maatschappij
| thema | aantal |
|---|---|
| klimaat | 261 |
| economie | 115 |
| arbeidsmarkt | 110 |
| koude_oorlog | 106 |
| geschiedenis | 90 |
| politiek | 82 |
| kolonialisme | 82 |
| migratie | 74 |
| democratie | 71 |
| water | 67 |
talen
| thema | aantal |
|---|---|
| klimaat | 387 |
| dierenrechten | 246 |
| sociale_media | 213 |
| gezondheid | 190 |
| arbeidsmarkt | 189 |
| onderwijs | 188 |
| maatschappij | 112 |
| quiet_quitting | 79 |
| sport | 71 |
| cultuur | 69 |
wiskunde
| thema | aantal |
|---|---|
| wiskunde | 94 |
| klimaat | 76 |
| sport | 56 |
| gezondheid | 48 |
| economie | 36 |
| technologie | 25 |
| wetenschap | 23 |
| natuur | 19 |
| ecologie | 14 |
| kunst_cultuur | 11 |
3. Wat verschilt per niveau?
VWO
| thema | aantal |
|---|---|
| klimaat | 229 |
| arbeidsmarkt | 97 |
| gezondheid | 79 |
| onderwijs | 67 |
| sociale_media | 66 |
| wiskunde | 64 |
| economie | 63 |
| dierenrechten | 54 |
| sport | 49 |
| sociale_ongelijkheid | 47 |
HAVO
| thema | aantal |
|---|---|
| klimaat | 193 |
| sociale_media | 97 |
| arbeidsmarkt | 96 |
| dierenrechten | 94 |
| gezondheid | 87 |
| kolonialisme | 60 |
| democratie | 49 |
| onderwijs | 46 |
| geschiedenis | 46 |
| quiet_quitting | 41 |
VMBO-GL en TL
| thema | aantal |
|---|---|
| klimaat | 252 |
| dierenrechten | 84 |
| arbeidsmarkt | 76 |
| gezondheid | 70 |
| sociale_media | 69 |
| onderwijs | 65 |
| water | 61 |
| economie | 51 |
| politiek | 49 |
| criminaliteit | 44 |
VMBO-KB
| thema | aantal |
|---|---|
| dierenrechten | 47 |
| klimaat | 33 |
| gezondheid | 27 |
| maatschappij | 24 |
| oorlog_en_bezetting | 23 |
| criminaliteit_strafrecht | 22 |
| onderwijs | 21 |
| arbeidsmarkt | 20 |
| economie | 19 |
| democratie_bestuur | 16 |
VMBO-BB
| thema | aantal |
|---|---|
| dierenrechten | 25 |
| onderwijs | 18 |
| klimaat | 17 |
| gezondheid | 16 |
| economie | 16 |
| politiek | 16 |
| geschiedenis | 16 |
| arbeidsmarkt | 14 |
| maatschappij | 14 |
| sociale_media | 13 |
4. Stijgers en dalers (substantiële thema's, minimaal 25 totaal)
Stijgers (laatste jaar versus eerste jaar)
| thema | totaal | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | delta |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| kolonialisme | 82 | 4 | 21 | 22 | 9 | 14 | 12 | 8 |
| politiek_bestuur | 50 | 0 | 17 | 16 | 10 | 0 | 7 | 7 |
| water | 67 | 0 | 10 | 16 | 21 | 14 | 6 | 6 |
| democratie_en_rechtsstaat | 28 | 0 | 5 | 18 | 0 | 0 | 5 | 5 |
| duurzaamheid | 31 | 1 | 8 | 16 | 4 | 0 | 2 | 1 |
| erfgoed | 25 | 0 | 0 | 9 | 14 | 2 | 0 | 0 |
| criminaliteit_rechtsstaat | 26 | 0 | 11 | 15 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| bevolking | 34 | 0 | 23 | 5 | 3 | 3 | 0 | 0 |
| kunst_cultuur | 53 | 8 | 12 | 11 | 3 | 12 | 7 | -1 |
| geopolitiek | 36 | 9 | 7 | 1 | 0 | 11 | 8 | -1 |
| globalisering | 40 | 9 | 7 | 7 | 8 | 1 | 8 | -1 |
| mobiliteit | 48 | 7 | 11 | 11 | 5 | 9 | 5 | -2 |
| internationale_handel | 25 | 8 | 6 | 4 | 1 | 0 | 6 | -2 |
| natuur | 27 | 5 | 7 | 4 | 1 | 8 | 2 | -3 |
| tweede_wereldoorlog | 61 | 9 | 12 | 14 | 0 | 20 | 6 | -3 |
Dalers
| thema | totaal | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | delta |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| geschiedenis | 108 | 93 | 4 | 4 | 5 | 0 | 2 | -91 |
| gezondheid | 279 | 95 | 60 | 35 | 32 | 35 | 22 | -73 |
| onderwijs | 217 | 78 | 60 | 33 | 12 | 25 | 9 | -69 |
| dierenrechten | 304 | 92 | 67 | 46 | 32 | 35 | 32 | -60 |
| arbeidsmarkt | 303 | 82 | 74 | 42 | 42 | 36 | 27 | -55 |
| economie | 179 | 58 | 49 | 23 | 9 | 24 | 16 | -42 |
| klimaat | 724 | 138 | 161 | 113 | 78 | 128 | 106 | -32 |
| sociale_media | 256 | 62 | 58 | 34 | 34 | 37 | 31 | -31 |
| quiet_quitting | 102 | 37 | 17 | 18 | 10 | 10 | 10 | -27 |
| politiek | 101 | 39 | 23 | 2 | 8 | 16 | 13 | -26 |
| media_en_cultuur | 38 | 26 | 9 | 0 | 0 | 0 | 3 | -23 |
| migratie | 119 | 35 | 26 | 12 | 15 | 18 | 13 | -22 |
| samenleving | 63 | 27 | 18 | 8 | 4 | 1 | 5 | -22 |
| maatschappij | 116 | 27 | 30 | 24 | 19 | 10 | 6 | -21 |
| wiskunde | 94 | 28 | 17 | 9 | 11 | 21 | 8 | -20 |
5. Maatschappelijke breedte vs vakgebondenheid
Thema's die in 8+ verschillende vakken opduiken — dit zijn de echte breed-maatschappelijke onderwerpen die de hele examenwereld doorkruisen.
| thema | n_vakken | aantal |
|---|---|---|
| klimaat | 15 | 724 |
| gezondheid | 14 | 279 |
| arbeidsmarkt | 13 | 303 |
| dierenrechten | 12 | 304 |
| economie | 12 | 179 |
| sociale_ongelijkheid | 11 | 82 |
| onderwijs | 10 | 217 |
| migratie | 10 | 119 |
| technologie | 10 | 99 |
| cultuur | 10 | 84 |
| sociale_media | 9 | 256 |
| sport | 9 | 137 |
| quiet_quitting | 9 | 102 |
| mobiliteit | 8 | 48 |
Thema's met de hoogste vakconcentratie (≥10x voorkomend, ≥80% binnen één vak).
| thema | totaal | dominant_vak | concentratie |
|---|---|---|---|
| bevolking | 34 | aardrijkskunde | 1 |
| consument | 11 | duits | 1 |
| criminaliteit_strafrecht | 22 | maatschappijkunde | 1 |
| criminaliteit_rechtsstaat | 26 | maatschappijkunde | 1 |
| criminaliteit_en_recht | 12 | maatschappijkunde | 1 |
| taal_en_onderwijs | 11 | nederlands | 1 |
| tabaksbeleid | 10 | nederlands | 1 |
| technologie_en_ai | 10 | nederlands | 1 |
| democratie_en_grondrechten | 12 | geschiedenis_en_staatsinrichting | 1 |
| democratie_en_politiek | 14 | geschiedenis | 1 |
| democratie_en_bestuur | 13 | maatschappijwetenschappen | 1 |
| eerste_wereldoorlog | 17 | geschiedenis_en_staatsinrichting | 1 |
| democratie_rechtsstaat | 16 | geschiedenis_en_staatsinrichting | 1 |
| ethiek_en_samenleving | 10 | filosofie | 1 |
| kunst | 11 | frans | 1 |
6. Top-5 per vak
| Vak | top-5 thema's (aantal) |
|---|---|
| aardrijkskunde | klimaat (143), water (67), waterbeheer (49), migratie (45), demografie (35) |
| duits | klimaat (82), gezondheid (65), dierenrechten (54), arbeidsmarkt (52), onderwijs (42) |
| economie | economie (91), arbeidsmarkt (57), klimaat (42), internationale_handel (25), overheidsfinancien (21) |
| engels | dierenrechten (81), klimaat (78), onderwijs (65), gezondheid (63), sociale_media (53) |
| filosofie | democratie (42), klimaat (37), dierenrechten (28), sociale_media (21), ongelijkheid (17) |
| frans | klimaat (128), dierenrechten (83), sociale_media (70), onderwijs (59), arbeidsmarkt (49) |
| geschiedenis | kolonialisme (79), koude_oorlog (74), geschiedenis (51), tweede_wereldoorlog (24), religie_en_kerk (20) |
| geschiedenis_en_staatsinrichting | geschiedenis (38), tweede_wereldoorlog (37), koude_oorlog (32), totalitarisme (23), oorlog_en_bezetting (23) |
| maatschappijkunde | politiek (63), strafrecht (44), criminaliteit (41), criminaliteit_rechtsstaat (26), klimaat (22) |
| maatschappijwetenschappen | sociale_ongelijkheid (23), democratie_participatie (20), sociale_media (16), klimaat (14), democratie_en_bestuur (13) |
| nederlands | klimaat (99), sociale_media (49), gezondheid (48), arbeidsmarkt (36), dierenrechten (28) |
| wiskunde | wiskunde (22), klimaat (15), wetenschap (12), economie (12), kunst_cultuur (9) |
| wiskunde_a | klimaat (38), gezondheid (36), sport (21), wiskunde (11), ecologie (9) |
| wiskunde_b | wiskunde (22), technologie (14), sport (10), klimaat (10), natuur (6) |
| wiskunde_c | wiskunde (39), sport (21), economie (13), klimaat (13), wetenschap (10) |
7. Voorbeeld-onderwerpen per top-10 thema
- klimaat: Voedselverspilling; Plasticvervuiling en milieu; internationaal klimaatbeleid; duurzame energie; orkanen en rampenbestrijding; Waterbeheer en klimaatadaptatie
- dierenrechten: Dierintelligentie; Dierenwelzijn in dierentuinen; Dierenrechten en dierenwelzijn; Dierenwelzijn; Verlaten exotische huisdieren; Dieren op school tegen stress
- arbeidsmarkt: Automatisering en arbeidsmarkt; Basisinkomen; Onderwijs en arbeidsmarkt; krapte op de arbeidsmarkt; Vrouwen in de autosport; Gamestreamen als beroep
- gezondheid: Liefdadigheid voor zieke kinderen; Overgewicht in Afrika; Stedelijke gezondheidsongelijkheid; Medicijngebruik en gezondheidscultuur; Mantelzorg en dementie; Jonge mantelzorg en dementie
- sociale_media: Roem via sociale media; Sociale media bij jongeren; Jongeren en sociale media; Social media en influencers; Influencermarketing en sociale media; Smartphoneverslaving
- onderwijs: Kledingvoorschriften op school; Vreemde talen leren; Digitalisering van het onderwijs; Lerarentekort en onderwijskwaliteit; Wetenschapscommunicatie; burgerschapsonderwijs
- economie: overheidsfinanciën en bezuinigingen; belasting en inkomensverdeling; Buitenlandse investeringen en urbanisatie; Infrastructuur zeebrug Macau-Hongkong; Buitenlandse bedrijven in China; Sociale ongelijkheid en inkomensverschillen
- sport: Kinderen en wintersport; Jonge kinderen leren skiën; Kosten van skiuitrusting; sportonderwijs en inclusie; nieuwe sporten bij Olympische Spelen; Jeugdige topsporter
- migratie: Internationale migratie; Indiase arbeidsmigratie naar Nederland; Internet en mondiale migratie; Migratie en favelas in Brazilië; Arbeidsmigratie en geldzendingen; Arbeidsmigratie en samenleving
- maatschappij: Sociale ongelijkheid in onderwijs; Stad versus platteland; Maatschappelijk verantwoord ondernemen; Openbare toiletten en publieke ruimte; vrijwilligerswerk jongeren EHBO; jeugd creativiteit liefdadigheid
8. Opvallende jaarpieken (thema × jaar, relatief)
| thema | jaar | aantal | ratio_t.o.v._gemiddeld |
|---|---|---|---|
| geschiedenis | 2021 | 93 | 4.74 |
| media_en_cultuur | 2021 | 26 | 3.67 |
| bevolking | 2022 | 23 | 3.43 |
| duurzaamheid | 2023 | 16 | 3.29 |
| wetenschap | 2022 | 19 | 2.63 |
| strafrecht | 2024 | 15 | 2.39 |
| tweede_wereldoorlog | 2025 | 20 | 2.24 |
| democratie | 2024 | 24 | 2.24 |
| kunst_en_cultuur | 2023 | 16 | 2.16 |
| water | 2024 | 21 | 2.06 |
| samenleving | 2021 | 27 | 2.03 |
| politiek_bestuur | 2023 | 16 | 2.00 |
| criminaliteit | 2022 | 23 | 1.98 |
| criminaliteit | 2021 | 23 | 1.80 |
| toerisme | 2021 | 15 | 1.70 |
| politiek | 2021 | 39 | 1.69 |
| koude_oorlog | 2022 | 37 | 1.68 |
| kolonialisme | 2023 | 22 | 1.66 |
| onderwijs | 2021 | 78 | 1.65 |
| wiskunde | 2025 | 21 | 1.61 |
9. Welke thema's zijn duidelijk niveau-typisch?
Thema's met >50% van hun voorkomens binnen één niveau (≥20x totaal). Geeft een idee van wat per niveau anders is.
| thema | niveau | aandeel_in_niveau | totaal |
|---|---|---|---|
| bevolking | VMBO-GL en TL | 1 | 34 |
| criminaliteit_strafrecht | VMBO-KB | 1 | 22 |
| oorlog_en_bezetting | VMBO-KB | 1 | 23 |
| religie_en_kerk | VWO | 1 | 20 |
| strafrecht | VMBO-GL en TL | 1 | 44 |
| urbanisatie | VMBO-GL en TL | 1 | 20 |
| democratie_participatie | HAVO | 96.9% | 32 |
| criminaliteit_rechtsstaat | VMBO-GL en TL | 96.2% | 26 |
| geopolitiek | VWO | 94.4% | 36 |
| water | VMBO-GL en TL | 91.0% | 67 |
| rechtsstaat | VMBO-GL en TL | 84.0% | 25 |
| taal | VWO | 83.3% | 30 |
| cultuur_erfgoed | HAVO | 76.2% | 21 |
| criminaliteit | VMBO-GL en TL | 73.3% | 60 |
| kolonialisme | HAVO | 73.2% | 82 |
| demografie | VMBO-GL en TL | 71.1% | 45 |
| cultuur_en_identiteit | HAVO | 70.0% | 20 |
| wiskunde | VWO | 68.1% | 94 |
| internationale_betrekkingen | VWO | 66.7% | 24 |
| democratie | HAVO | 65.3% | 75 |
10. Context: hoe verhouden de hypothese-thema's zich tot het bredere veld?
| thema | rang | aantal | aandeel |
|---|---|---|---|
| dierenrechten | 2 | 304 | 4.0% |
| klimaat | 1 | 724 | 9.6% |
| quiet_quitting | 13 | 102 | 1.4% |
Met 479 canonieke thema's is de top-3 hypothese-set (dierenrechten/klimaat/quiet quitting) minder dan 1% van het totale thematische landschap, maar weegt qua frequentie tot aan de top-15 mee.